اوقات فراغت فرزندان و کودکان، عنوانی که بیشتر از هر زمان دیگری در تابستان مشغله ذهنی والدین میشود. فعالیتهای بدون هدف کودک یا نوجوان مانند ساعتها پای تلویزیون یا رایانه نشستن، صبح تا دیروقت خوابیدن و بخش عمده روز را با کسالت سپری کردن نمونههایی از این دست هستند.
تعریف اوقات فراغت و تفاوتش با وقت آزاد
بعضی از ما تعریفی که از اوقات فراغت داریم خیلی سطحی است؛ مثلا بیکاری و وقت آزاد را معادل با اوقات فراعت میدانیم و هیچ برنامه خاصی برای آن نداریم.
شاید جالب باشد که بدانید وقت آزاد با اوقات فراغت یکی نیست ممکن است شما وقت آزاد داشته باشید اما نخواهید یا نتوانید به فعالیتهای فراغتی بپردازید. مثال: استراحت، خوردن، خوابیدن.
اوقات فراغت شامل انتخابها و فعالیتهایی است که شما با کمال میل و بدون اجبار به منظور تفریح، لذت، استفاده از خلاقیت، بالا بردن دانش، مشارکتهای اجتماعی انجام میدهید و بیشتر این فعالیتها در نهایت به رشد همه جانبه شما میانجامد. یعنی هر فعالیتی که شما با عنوان اوقات فراغت بعد از کار و وظایف روزمره انجام میدهید نمیتواند جزو اوقات فراغت تعریف شود.
فعالیتهای اوقات فراغت کودکان و نوجوانان و البته برای همه، اگر درست برنامه ریزی گردد میتواند در هویت سازی، یادگیری مهارتهای اجتماعی، خودشکوفایی و رشد خلاقیت و … کمک کند. به خاطر همین مسئله است که در حال حاضر اوقات فراغت فقط برای کودکان و نوجوانان نیست بلکه برای کل خانواده توصیه میگردد.
چطور در برنامه ریزی اوقات فراغت فرزندان و کودکان موفق باشیم؟
اصولاَ ما در اوقات فراغت بیشتر از هر زمان دیگری ماهیت و شخصیت واقعی خود را نشان میدهیم.
زمینههایی که در پر کردن اوقات فراغت بیشتر باید مد نظر قرار گیرد ابعاد سلامت جسمی، سلامت روان، رشد اجتماعی، و رشد و پرورش معنویت است.
همه ما میدانیم بی توجهی به نیازهای فراغتی کودکان، نوجوانان و جوانان و عدم برنامه ریزی برای غنی سازی اوقات فراغت آثار سوء و چالشهای متعددی چون انحرافات، بزهکاری و آسیبهای مختلف اجتماعی و از دست دادن فرصت تجربه اندوزی و گسترش معضلات اخلاقی جامعهای در پی خواهد داشت. اگر برنامه ریزی اوقات فراغت برای فرزندان مان را معادل با برنامههای دقیق، سنگین و فشرده ورزش و کلاس های مختلف بدانیم سخت در اشتباهیم.
انتخابی بودن و مشتاق بودن فرزندمان به انجام فعالیت اگر به این برنامه ها اضافه شود آن وقت می توانیم بگوییم برنامه اوقات فراغت داریم. برنامه های اوقات فراغت با هدفهای متفاوتی برنامه ریزی و اجرا میشوند. گاهی به قصد تفریح و کسب لذت و سرگرمی، گاهی کسب معلومات و مهارتهای مورد علاقه و یا پرورش استعداد و خلاقیت و … .
این نکته را یادآور میشویم که مجموعه خودیاری درصدد است تا از هر امکانی جهت بهبود فرزندپروی و تربیت فرزندان استفاده کند؛ از مشاوره گرفته تا دوره های آموزشی.
با فرزندانمان برای اوقات فراغتشان صحبت کنیم
سعی کنیم در مورد استفاده از فرصتها با فرزندمانمان صحبت کنیم و توضیح دهیم که این یک سرمایه گذاری است و تو می توانی با توجه به علایق و هدفی که داری برای اوقات فراغتت برنامه ریزی کنی و ما هم در این زمینه تو را حمایت می کنیم. در واقع بسته به سن، تواناییها و امکانات برای وی ایجاد انگیزه نماییم. در مورد اهمیت ورزش و سلامت بدن توضیح دهیم و او را تشویق کنیم که حتما در برنامه فراغت خود یک رشته ورزشی را دنبال کند چرا که ورزش به غیر از سلامتی در بسیاری زمینههای دیگر نیز فرد را توانمند میکند مثل همکاری بین گروهی، توسعه تعاملات سالم، رهبری، پذیرش شکست و مواجهه با ناکامی و …. .
بسیار مفید خواهد بود که هر از گاهی برنامه اوقات فراغت خانوادگی داشته باشیم تا ضمن تقویت روحیه و روابط بین اعضای خانواده و افزایش همبستگی آموزشهای غیر رسمی نیز برای فرزندمان داشته باشیم. مانند چگونگی و برخوردی که ما با طبیعت و محیط زیست داریم، نوع رانندگی ما، برخورد ما با دیگران و .. همه اینها آموزشهایی هستند که به طور غیر مستقیم و غیر رسمی ما به افراد خانواده منتقل میکنیم. این برنامه ریزیها اگر با اهداف کلان زندگی ما همراستا باشند انرژی و زمان کمتری صرف کارهای بیهوده میشود و برنامههای اوقات فراغت هدف دار و مثمر ثمر خواهند شد.
خطرات نبود برنامه برای اوقات فراغت نوجوانان
در صورتی که نوجوانان نتوانند وقتهای فراغتی خود را با کارهای مفید و مناسب پر کنند، احتمال دارد به کارهای جایگزین و در برخی موارد به بزهکاری و رفتارهای غیرقانونی دست بزنند به این شکل که در گروه همسالانی که این نوع فعالیت ها را انجام میدهند عضو شده و با انجام درخواستهای گروه تایید و دوستی آنان را بگیرد و همچنین احساس بزرگی کاذب نماید.
یادمان باشد که در همه فعالیتهای اوقات فراغت، انتخاب لازمه اصلی شروع فعالیت است و نباید با اجبار و زور برنامههایی تحت عنوان اوقات فراغت برای کودک و نوجوان برنامه ریزی نمود. اگر نوجوانان قادر نباشند که این نیازها را از طریق کانالهای سالم و به لحاظ اجتماعی پذیرفته شده برآورده کنند، ممکن است که برای ارضای آن از طریق کانالهای بزهکارانه اقدام نمایند.
نوجوانان بخصوص باید آگاه باشند ورود تکنولوژی های جدید مانند ماهواره، اینترنت، بازی های کامپیوتری و… ضمن این که می تواند به رشد آنان کمک نماید به همان نسبت میتواند آنان را به سوی بزهکاری و از دست دادن فرصتهای پیشرفت راهنمایی نماید. و اگر انتخاب و برنامه ریزی درستی برای اوقات فراغت خود ننمایند در معرض آسیب های فراوانی قرار می گیرند.
لاله دستوری
روانشناس بالینی
بدون دیدگاه