فواید و مزیت های نوجوانی یکی از موارد مغفول مانده در زمان بررسی مسائل مربوط به نوجوانان است؛ در این مقاله قصد دارم برای گسترش دیدگاه شما در مورد نوجوانی بر مبنای تجربه زیسته نوجوانان و همین طور رشد مغز در سالهای نوجوانی، به مزیت های نوجوانی بپردازم.
روزنامه نیویورک تایمز، در بخش “گفتگوی رویدادهای جاری”، به سراغ دانش آموزان نوجوان رفته و از آنها پرسیده است “چه چیزی را در مورد نوجوان بودن دوست دارند؟ پاسخ آنها : سرگرمی، آزادی و امکان پذیری”.
وقتی صحبت از دوره نوجوانی میشود، آنچه که بیشتر جلب توجه میکند، مسائلی است که نوجوانان و والدینشان با آن دست و پنجه نرم میکنند. همانطور که در مقاله نیویورک تایمز به آن اشاره شده است “ما اغلب از نوجوانها در مورد بخشهای چالش انگیز نوجوانی میپرسیم.” تصورمان این است که نوجوانها این دوره سنی را دوست ندارند و دلشان میخواهد سریعتر وارد دوره بزرگسالی شوند اما آیا چنین برداشتی از دنیای یک نوجوان واقع بینانه است؟
از آنجایی که مغز، هم بر ذهن و هم روابط ما تاثیر میگذارد. افزایش آگاهی در مورد مغز میتواند به ما در درک تجربه درونی و ارتباطات اجتماعیمان کمک کند.
ویژگیهای اساسی دوران نوجوانی به دلیل تغییرات سالم و طبیعی در مغز ظاهر میشود. از حدود ۱۲ سالگی تا ۲۴ سالگی انفجاری از رشد و بلوغ در حال وقوع است که هرگز در زندگی ما سابقه نداشته است. در این سالها تغییراتی در مدارهای اساسی مغز ایجاد میشود که دوره نوجوانی را با دوران کودکی متفاوت میکند.
این تغییرات میل به جستجوی پاداش در نوجوانان را افزایش میدهد و شیوه های تفکر، استدلال، احساس کردن و تعاملات اجتماعی و حتی تصمیم گیریها تغییرات کیفی مهمی میکنند.
قبل از بیان ویژگی های حاصل از رشد نوجوانان، این نکته را یادآور میشویم که شما میتوانید از خدمات مشاوره تلفنی نوجوانان خودیاری و همچنین مشاوره اینترنتی و حضوری در تهران با حضور بهترین مشاوران و کارشناسان استفاده بفرمایید.
ویژگیهای حاصل از رشد مغز نوجوانان
به طور کلی رشد مغز نوجوانان، چهار ویژگی مهم برای آنها به همراه دارد، این چهار ویژگی عبارتند از:
جستجوی تازگی، مشارکت اجتماعی، افزایش شدت عاطفه و کاوش خلاق.
هر یک از این چهار ویژگی رشد مغز نوجوانان، دارای جنبههای مثبت و منفی هستند و میتوانند زندگی نوجوان را همزمان با مزایا و مخاطرات رو به رو کنند:
1- جستجوی تازگی از افزایش انگیزه برای دریافت پاداش در مدارهای مغزی نوجوان پدیدار میشود که انگیزه درونی را برای امتحان چیزهای تازه، احساس کاملتر زندگی و درگیری بیشتر در زندگی ایجاد میکند.
جنبه منفی آن هیجانخواهی و ریسکپذیری است که بر هیجان تاکید بیش از حد داردو خطر را کم اهمیت جلوه میدهد و نوجوان درگیر رفتارهای خطرناک میشود.
تکانشگری همراه با آن میتواند یک ایده را بدون مکث برای فکر کردن در مورد پیامدهای آن به عمل تبدیل کند. اما جنبه مثبت آن موجب گشودگی نسبت به تغییر و زندگی پرشور، انگیزه برای طراحی راههای جدید برای انجام کارها و تمایل به تجربه حس ماجراجویی در زندگی میشود.
نوجوانان در پاسخ هایشان در گفتگوی نیویورک تایمز به تجربه خوشی و سرگرمی و ماجراجویی به عنوان بخش دلپذیر نوجوانیشان اشاره کرده بودند و از اینکه میتوانند بی پروا تجربیاتی را رقم بزنند که پیش از این امکانش را نداشتند و به احتمال بسیار زیاد در دنیای سراسر مسئولیت جوانی کمتر امکان آن را خواهند داشت خوشحال بودند.
” من 13 سال سن دارم و بهترین چیز در مورد سن و سال من کاوش و ماجراجو بودن است. این سنی است که والدینم به اندازه کافی به من اعتماد دارند تا به تنهایی در محله خودم بیرون بروم و من کاملا آن را دوست دارم. من عاشق پیادهروی در اطراف خانهمان با بهترین دوستم هستم. ”
جولیا از فیلادلفیا
همانطور که میبینید بخشی از لذت بخش بودن نوجوانی، آزادی و استقلالی است که نوجوان در کودکی نداشته است و هنوز نیز آنقدر بزرگ نشده که مسئولیتهای خیلی زیادی داشته باشد.
” هفده سالگی، تقریبا هجده سالگی، سن ترسناکی است. شما خود را در مرز بین نوجوانی و ورود به بزرگسالی میبینید. مواقع زیادی وجود دارد که میتوانید در مورد اینکه قدم بعدی شما در زندگی چیست و چگونه با آن کنار بیایید سردرگم میشوید. با این حال اگر در مورد آن فکر کنید سن مناسبی است : شما به اندازه کافی بزرگ هستید که می توانید تصمیمات خود را بگیرید و هر کاری را که دوست دارید انجام دهید بدون اینکه والدین تان آنقدر سختگیر باشند، اما هنوز برای استرس در مورد مسائلی که بزرگسالان با آن رو به رو هستند، خیلی کوچک هستید.”
دینا از مراکش
2- ویژگی دیگر نوجوانی افزایش انگیزه برای گسترش ارتباطات اجتماعی است که باعث شکل گیری دوستیها با همسالان میشود.
جنبه منفی آن نوجوانی است که از بزرگسالان جدا شدهاست و فقط توسط نوجوانان دیگری احاطه شده که رفتارهای پرخطر دارند. وقتی نوجوان ارتباط خود را با بزرگسالان از دست می دهد یا آنها را کنار میزند، روابط صرف با همسالان میتواند مخاطره آمیز باشد. اما جنبه مثبت آن این است که نوجوان با شکل دادن شبکه حمایتی، مراقبت کردن از دیگران و همین طور مراقبت و توجه گرفتن را یاد میگیرد که بهترین پیشبینی کنندههای بهزیستی در طول زندگیست.
” من 15 سال دارم. از دیدگاه من، بهترین کاری که در این سنم میتوانم انجام دهم این است که با دوستانم وقت بگذرانم. ”
پائو از اسپانیا
3- ویژگی دیگری که ناشی از تغییرات مغزی در طول نوجوانی است، افزایش شدت عاطفه است به این معنی که نوجوانان در مواجهه با موضوعات مختلف عواطف شدیدی را تجربه میکنند و گاهی ممکن است تنظیم کردن عواطفشان برایشان دشوار باشد به این صورت که احساسات شدید ممکن است بر کل روز حاکم باشد و منجر به تکانشگری، بدخلقی و گاهی اوقات واکنش شدید بیفایده شود.
اما این تنها اثر افزایش شدت عاطفه نیست و جنبه مثبت آن این است که زندگی با میزان عاطفه بیشتر میتواند پر از انرژی و معنی باشد که شور و شوق برای زنده بودن را به وجود میآورد. نوجوانان در این مقطع، طیف گستردهتری از موقعیتها و بنابراین عواطف را تجربه میکنند و این تجربه لازمه ارتقای هوش هیجانی آنهاست. علاوه بر این، ابراز عاطفی شدید با تمایل به استقلال و هویت سازی در نوجوان همسو است. پاسخ خشم نوجوان به مادری که هنوز با او کودکانه رفتار میکند و موضوعات مختلف را به او یادآوری میکند، سازگارانه و در جهت نیاز او به محترم شمرده شدن مرزهایش است. اشتیاق شدید نوجوان به عرصههای مختلف و اضطراب و دودلی او در انتخاب مسیرهایی که قرار است در زندگی در پیش بگیرد با در نظر گرفتن نیاز به شکل دهی هویت نوجوان، سازگارانه است.
“ من فکر میکنم بهترین چیز در مورد سن من این است که بدانم ممکن است اشتباه کنم.”
آنیکا ، آمریکا“چیزی که بیشتر از همه در مورد بزرگ شدن مرا هیجان زده میکند ، همان چیزی است که مرا میترساند ، استقلال. اینکه بتوانید زمان خواب خود، جایی که قرار است در آن زندگی کنید و میلیونها تصمیم دیگر را بگیرید، احساس قدرت میدهد اما احساس مسئولیت همراه با آن آنقدر سنگین است که فلج کننده است. من در دوران کودکی محافظت میشدم و ایستادن در مرز بین کودکی و بزرگسالی مرا مجبور به مواجه شدن با آن کرده است. می ترسم تصمیم اشتباهی بگیرم و از مسیری که خودم انتخاب کردهام ناراضی باشم. در عین حال به خاطر اینکه هر اتفاقی بیفتد ، از آن گذر میکنم و از هم نمیپاشم، هیجان زده هستم. بزرگسالی به من آزادی بیشتری برای کشف اینکه چه کسی هستم میدهد.”
پاوین ، آمریکا
4- کاوش خلاق چهارمین ویژگی نوجوان است که با حس گسترش یافته آگاهی همراه است. تفکر مفهومی جدید و استدلال انتزاعی به یک نوجوان اجازه میدهد تا وضعیت موجود را زیر سوال ببرد و با راهبردهای خارج از چهارچوب ایجاد ایدههای جدید و نوآورانه به مشکلات نزدیک شود.
جنبه منفی آن این است که جستجوی معنای زندگی در سالهای نوجوانی میتواند منجر به بحران هویت، آسیب پذیری در برابر فشار همسالان و فقدان جهت و هدف شود. جنبه مثبت آن این است که ذهن نوجوان بتواند در طیف تجربیات امکان پذیر، به تفکر و تحلیل و درک جهان به روشهای جدید و کاوش خلاقانه دست یابد.
نوجوانان در این سن فرصت خوبی برای آزمایش ایدههای خودشان دارند و از سوی دیگر امکان حمایت شدن از طرف بزرگسالان را نیز دارند و این باعث میشود این دوره سنی برایشان جالب باشد.
“برای من شخصاً بهترین چیز در مورد نوجوانی آن است که شما در مرحلهای هستید که به بلوغ رسیدهاید و شروع به مستقل شدن میکنید. به عنوان مثال، شما میتوانید بدون یک بزرگسال از وسایل حمل و نقل عمومی استفاده کنید و حتی میتوانید کار کنید و مقداری درآمد کسب کنید. علاوه بر این، یکی دیگر از مزایای دوران نوجوانی این است که شما در دوره یادگیری هستید ، زیرا در حال کشف این هستید که چطور بزرگسالی شوید و در دنیای اطراف شما چه می گذرد.“
نارا ، اسپانیا
نگاه کردن به دنیای نوجوانی به صورت مثبت به نوجوانان و والدین و سایر بزرگسالانی که با آنها در ارتباط هستند کمک میکند، آنها بتوانند ارتباط بهتری با هم برقرار کنند و در جهت رشد هر چه بهتر نوجوان با هم همکاری کنند.
لاله دستوری
روانشناس بالینی؛ درمانگر کودک و نوجوان
بدون دیدگاه