حملات پانیک یا هول یا حملات وحشت زدگی واکنش شدید اضطرابی است که ناگهانی رخ میدهد و معمولاً با علائمی مانند تپش قلب شدید، تعریق، لرز، احساس خفگی یا تنگی نفس همراه است.
این حالت میتواند به دلایل مختلفی بروز کند، از جمله واکنش به استرس شدید، تجربههای تروماتیک، یا اختلالات اضطرابی.
درمان پانیک ممکن است شامل رواندرمانی، داروهای ضد اضطراب، و تکنیکهای مدیریت استرس باشد. تمرینهای تنفس عمیق و مدیتیشن نیز میتوانند به کاهش شدت و فرکانس حملات پانیک کمک کنند.
علائم حملات پانیک
چه علائمی ممکن است هنگام حملات پانیک دیده شود؟
حملات پانیک میتوانند با علائم متعدد جسمانی و روانی همراه باشند. در اینجا برخی از شایعترین علائم حملات هول آورده شده است:
- تپش قلب یا درد قفسه سینه: احساس تپش قلب شدید یا درد در قفسه سینه.
- تعریق: تعریق بیش از حد، معمولاً همراه با سرماخوردگی.
- لرز: احساس لرز یا تکان خوردن بدن.
- تنگی نفس یا احساس خفگی: دشواری در تنفس یا احساس خفگی.
- احساس خطر نزدیک یا وحشت مرگ: احساس ناگهانی و شدید خطر یا ترس از مرگ.
- سرگیجه، غش یا ضعف: احساس سبکی سر یا غش کردن.
- تهوع یا درد شکمی: احساس ناراحتی در معده یا تهوع.
- احساس منفصل شدن از واقعیت یا خود (دپرسونالیزاسیون یا دیریالیزاسیون): احساس اینکه شما یا محیط اطرأفتان واقعی نیستند.
- گر گرفتگی یا سرماخوردگی: احساس ناگهانی گرما یا سردی.
این علائم پانیک معمولاً به طور ناگهانی ظاهر میشوند و اوج آنها طی چند دقیقه رخ میدهد. حملات پانیک میتوانند بسیار ترسناک باشند، اما خود به خود و بدون هیچ عارضه جدی برطرف میشوند. با این حال، در صورت تکرار مکرر، مراجعه به یک متخصص بهداشت روانی برای ارزیابی و درمان توصیه میشود.
سن شروع پانیک
سن شروع پانیک و روند آن بر اساس راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی یا DSM را بررسی میکنیم.
سن شروع اختلال هراس در ایالات متحده ۲۰-۲۴ سال است. تعداد کمی از موارد در دوران کودکی شروع میشود و شروع آن پس از ۴۵ سالگی غیرعادی است اما میتواند رخ دهد.
حملات پانیک و تشخیص اختلال هراس در کودکان نباید نادیده گرفته شود، چون که نرخ پایین اختلال پانیک در کودکان میتواند به مشکلات در گزارش علائم مربوط باشد.
دوره معمول اختلال اگر درمان نشود مزمن میشود.
برخی از افراد ممکن است شیوعهای اپیزودیک با سالها بهبودی در بین پانیک را داشته باشند و برخی دیگر ممکن است علائم شدید مداوم داشته باشند. فقط تعداد کمی از افراد بهبودی کامل بدون عود بعدی در طی چند سال را دارند.
دوره اختلال پانیک به طور معمول توسط طیف وسیعی از اختلالات دیگر، به ویژه سایر اختلالات اضطرابی، اختلالات افسردگی و اختلالات مصرف مواد پیچیده میشود.
پانیک در کودکان و نوجوانان
با وجود اینکه اختلال پانیک در دوران کودکی بسیار نادر است، اولین وقوع حملههای پانیک که ترسناک است اغلب به دوران کودکی باز میگردد.
اختلال هراس در نوجوانان تمایل به یک دوره مزمن دارد و اغلب همراه با سایر اضطرابها، افسردگی و اختلالات دوقطبی همراه است،
هیچ تفاوتی در تظاهرات بالینی بین نوجوانان و بزرگسالان یافت نشده است. با این حال، نوجوانان ممکن است کمتر از بزرگسالان حملات پانیک داشته باشند.
با توجه به اینکه کودکان میتوانند ترس یا وحشت شدید را در رابطه با جدایی و فوبیای اشیا یا موقعیتهای هراسی را گزارش کنند. نوجوانان ممکن است نسبت به بزرگسالان تمایل کمتری برای بحث آشکار درباره حملات پانیک داشته باشند.
بنابراین، پزشکان باید بدانند که حملات پانیک غیرمنتظره در نوجوانان رخ میدهد، همانطور که در بزرگسالان رخ میدهد و در هنگام مواجهه با نوجوانانی که با دورههایی از ترس شدید مواجه میشوند، با این احتمال (صحبت نکردن درباره علائم) هماهنگ باشند و این احتمال را در نظر بگیرند.
حملات پانیک در سالمندان و افراد مسن
شیوع کمتر اختلال پانیک در سالمندان به نظر میرسد به خاطر کاهش فعالیت اعصاب اتونومیک و مربوط به سن میشوند. پاسخ بسیاری از افراد مسن با احساس حملات پانیک ترکیبی از حملات پانیک با علائم محدود و اضطراب عمومی است.
همچنین افراد مسن تمایل دارند حملات پانیک خود را به موقعیتهای استرسزای خاصی مانند یک مشکل پزشکی یا محیط اجتماعی نسبت دهند.
افراد مسنتر ممکن است به طور گذشتهنگر توضیحاتی را برای حمله پانیک بیان کنند که مانع از تشخیص اختلال پانیک میشود. حتی اگر حمله در آن لحظه غیرمنتظره باشد و این ممکن است منجر به عدم تأیید حملات پانیک غیرمنتظره در افراد مسن شود.
بنابراین، پرسش دقیق از سالمندان برای ارزیابی لازم است، آیا حملات پانیک قبل از ورود به موقعیت مورد انتظار بود و یا خیر؟ که مشخص شود که آیا حمله غیر منتظره بوده یا به خاطر آن موقعیت خاص ایجاد شده.
عوامل ایجاد پانیک
حملات پانیک میتوانند توسط چندین عامل مختلف ایجاد شوند، و اغلب دلایل دقیق آنها ممکن است متفاوت باشد.
در اینجا چند عامل رایج که ممکن است به ایجاد حملات پانیک منجر شود آورده شده است:
عوامل ژنتیکی و ایجاد پانیک
سابقه خانوادگی اختلالات اضطرابی میتواند ریسک ابتلا به حملات پانیک را افزایش دهد.
نقش تجربیات استرسزا در حملات پانیک
رویدادهای زندگی مانند مرگ عزیزان، طلاق، یا شغلی استرسزا میتوانند به عنوان محرکهایی برای حملات پانیک عمل کنند.
تغییرات فیزیولوژیکی
تغییرات هورمونی، مانند آنهایی که در دوران بارداری یا یائسگی رخ میدهند، میتوانند به افزایش حساسیت به حملات پانیک منجر شوند.
تأثیر مصرف مواد محرک در ایجاد پانیک
کافئین، الکل، و داروهایی مانند آمفتأمینها میتوانند حملات پانیک را تحریک کنند.
اختلالات روانی دیگر
اختلالات مانند افسردگی، دیگر اختلالات اضطرابی، و اختلال استرس پس از ضربه (PTSD) ممکن است با افزایش خطر حملات پانیک همراه باشند.
عادات زندگی
کمبود خواب، تغذیه نامناسب، و فقدان ورزش منظم ممکن است بدن را در معرض استرس قرار دهد و به حملات پانیک منجر شود.
حملات پانیک به شکل غیر منتظره یا قابل انتظار ایجاد میشوند؟
در حمله غیر منتظره فرد ممکن است ایستاده یا نشسته یا به صورت روتین در حال کار و فعالیت روزانه باشد یا حتی در خواب باشد و به طور غیر منتظره دچار حمله شود. معمولاً فرد روی شروع این حملات کنترلی ندارد.
در حملهی قابل انتظار فرد اگر به دلیل هر مشکل یا بیماری دچار نشخوار فکری شود یا به صورت افراطی به حال بد خود فکر کند و با خودش این نگرانی را دارد که این حمله شاید پانیک نیست؟! و شاید چیزی خطرناک و تهدیدکنندهی جان هست؟!
چنین فردی نگران است که اگر به مهمانی یا کار یا پیک نیک برود دچار حمله شود و از تلقین و خود گویی منفی زیاد ممکن است علائم و تنشها هم ایجاد شود.
آنچه در پانیک مهم و معیار است حملات غیر منتظرست نه حملات قابل انتظار. حملات قابل انتظار در اثر افکار و تلقینهای فرد و ترس بوجود میآید و با کنترل این موارد میتوان از بروز این حملات پیشگیری کرد.
درک عوامل خاصی که ممکن است در ایجاد حملات پانیک در فرد خاصی نقش داشته باشند، میتواند به مدیریت بهتر و پیشگیری از حملات کمک کند.
کاهش حملات پانیک با تمرینات مدیتیشن و تنفس
تمرینات مدیتیشن و تنفس میتوانند ابزارهای مؤثری در مدیریت و کاهش حملات پانیک باشند. این تمرینات به چندین روش به افراد کمک میکنند:
۱. کاهش سطح استرس: مدیتیشن به کاهش سطح استرس کلی کمک میکند، زیرا تمرکز بر آرامش ذهن و کنترل افکار میتواند واکنشهای فیزیولوژیکی بدن به استرس را کاهش دهد.
۲. تنظیم تنفس: تمرینات تنفس عمیق به تنظیم سیستم عصبی پاراسمپاتیک کمک میکنند، که میتواند به آرامش بدن و کاهش واکنشهای تند مانند تپش قلب یا تنگی نفس در طول حمله پانیک کمک کند.
۳. افزایش آگاهی بدنی: مدیتیشن و تمرینات تنفسی به افراد کمک میکند تا از حالات جسمانی و عاطفی خود آگاهتر شوند. این آگاهی به افراد امکان میدهد تا نشانههای اولیه استرس یا اضطراب را شناسایی کرده و زودتر از تبدیل شدن آنها به حمله پانیک، با آنها مقابله کنند.
۴. کاهش تمرکز بر افکار منفی: مدیتیشن میتواند به افراد کمک کند تا تمرکز خود را از افکار منفی و مضطربکننده که ممکن است حملات پانیک را تشدید کنند، منحرف سازند.
۵. بهبود خواب: مدیتیشن و تمرینات تنفسی میتوانند کیفیت خواب را بهبود ببخشند، که خود به کاهش استرس و اضطراب کمک میکند.
همچنان که گفته شد تمرینهای تنفسی برای کم کردن علائم فیزیکی پانیک و افزایش احساس آرامش و کنترل علائم بسیار مؤثرند.
تمرینات تنفسی منظم و عمیق و تنفس عمیق شکمی از جمله روشهای تمرینی هستند که میتوانند در درمان پانیک مؤثر باشد.
درمان شناختی هیجانی رفتاری نیز درمان انتخابی برای حملات پانیک است. این روش که مبتنی بر تغییر درک و تفسیر فکرهای منفی و ایجاد نگرشهای مثبت است به بهبود علائم کمک میکند. در این روش، افراد با روانشناس همکاری میکنند تا الگوهای فکری ناکارامد را شناسایی کنند و آنها را با الگوهایی که منجر به ترس و پانیک میشود، جایگزین کنند.
مشاوره با روانشناس در کنار شروع به تمرین روزانه مدیتیشن و تنفس عمیق میتواند به تدریج به کنترل بهتر حالات اضطرابی و پیشگیری از حملات پانیک کمک کند. این تمرینات معمولاً بهتر است تحت نظر یک متخصص روانشناسی یا با استفاده از برنامه و آموزش معتبر روانشناسی انجام شود تا اثربخشی آنها افزایش یابد؛ مرکز مشاوره خودیاری، زمینه لازم جهت مشاوره حضوری در تهران و یا مشاوره آنلاین و تلفنی را برای شما عزیزان فراهم کرده است.
دکتر پگاه عبادی، مشاور روانشناسی
بدون دیدگاه