-->

اثرات سومصرف مواد بر زوج ها و خانواده ها

30 فروردين 1394

اعتیاد و نیز سوء مصرف مواد ( الکل ، مواد مخدر، مواد محرک و ... ) با آسیب های بسیاری همراه است که در وهله نخست ، بهزیستی خود فرد و خانواده را مختل می کند . به همین دلیل خانواده ممکن است نتواند با این پدیده برخورد صحیحی داشته باشد . در این مطلب قصد داریم تا نگاهی اجمالی به شیوه های ناکارآمد رویارویی خانواده با اختلالات مربوط به سوءمصرف مواد داشته باشیم . لازم به ذکر است که تمامی این شیوه ها از این نظر که امکان رو به رو شدن فرد دچار سوء مصرف با عواقب رفتارش را کاهش می دهد ، ناکارآمد محسوب می شوند .


زوج ها و خانواده ها از چند طریق تحت تاثیر اختلالات مربوط به سوء مصرف قرار می گیرند . روش های ناسالم و ناکارآمد برخورد با موقعیت و فرد ( افراد) دچار اختلال ، جزو رویه های معمول طرز برخورد اولیه زوج ها و خانواده ها با این دسته از اختلالات به شمار می آید .


1- روش اول تلاش اعضای غیر مبتلا برای محافظت از فرد مبتلا در برابر پیامدهای منفی رفتارش است . چراکه با اتخاذ این راهبرد، فرد مبتلا به درک و تصور واقعی و درستی از میزان جدی بودن رفتارهایش دست پیدا نمی کند .


2- شیوه دوم انکار آن است. در چنین حالتی زوج یا خانواده طوری وانمود می کند که انگار هیچ مشکلی وجود ندارد. شخصی ممکن است رفتارهای دال بر سومصرف همسرش را اینگونه توجیه کند که موقت و گذرا بوده و ناشی از خستگی یا خوشگذرانی هستند. در پیش گرفتن چنین رویه ای نیز مانع از آن می شود که فرد مبتلا با پیامدهای اعمالش روبه رو شود .


3- سومین روش نادرست ابراز احساسات منفی است . اعضای خانواده _ به استثنای فرد یا افراد مبتلا به سومصرف- معمولا طیفی از هیجانات ناخوشایند از قبیل ترس، خشم ، خجالت ، احساس گناه ، تنفر، ناامنی، سردرگمی و طرد را تجربه می کنند. زوج و خانواده در دام طوفانی از هیجانهای منفی گرفتار شده اند و به طبع با یکدیگر و با دنیای بیرون به شیوه ای نومیدانه و ناآرام برخورد می کنند .


4- چهارمین روش غیر انطباقی و ناسازگارانه نقش هایی است که دیگر اعضا با ایفای آنها به فرد مبتلا کمک می کنند تا با شرایط پیش آمده کنار بیاید . برخی از این نقش ها عبارتند از :


-تکیه گاه :

همسر یا یکی از اعضای خانواده است که فرد مبتلا بیشتر از همه به او متکی بوده و کسی است که به مصرف کننده اجازه می دهد که به کارش ادامه داده و مشکلش وخیم تر شود .


-قهرمان خانواده :

فرزند ارشد یا عضو بزرگسالی است که نقش او تامین حس خود ارزشمند پنداری برای خانواده است .


-سپر بلا :

غالبا کودکی است که با برون ریزی به شیوه ای مختل کننده می کوشد تمرکز خانواده بر مصرف کننده را به هم زده و کاری می کند که خانواده وی را به خاطر مشکلات پیش آمده مورد سرزنش قرار دهد . برای مثال کودک شکست خورده معمولا یکی از فرزندان خانواده است که از احساس طرد شدن و تنهایی رنج برده و باعث می شود که خانواده موقتا از آلام ناشی از اختلال سومصرف تسکین یافته و آن را بهتر تحمل کند.


-دلقک خانواده :

معمولا جوان ترین عضو خانواده بوده و نقش آن کاستن از فشار و تنش خانواده از طریق شوخی و بذله گویی است .


5- پنجمین شیوه برخورد مخرب، تباه شدن زوج و خانواده است. در چنین مواردی همسر فرد مبتلا یا دیگر اعضای خانواده به طور دسته جمعی به شرب خمر یا سوء مصرف مبادرت می ورزند . این طرز برخورد هرچند شایع نیست اما ممکن است زمانی که کودکان به سن نوجوانی می رسند بروز کند . در این مواقع عامل اصلی سوء مصرف ، عضو بزرگسال خانواده است .


6- شیوه دیگر در راهبرد مقابله ای نادرست ، متمرکز نمودن تمامی انرژی و توجه خود بر فرد مبتلا به سومصرف است . در این نوع از واکنش، اعضا یا خانواده به صورت یک کل ممکن است بیشتر وقتشان را صرف خواهش و التماس کردن، سرزنش کردن یا شرمسار کردن فرد مبتلا یا یک عضو مرتبط دیگر کنند . پسری ممکن است با این ذهنیت که ترک اعتیاد پدر باعث خواهد شد که خانواده به کانونی از عشق و محبت تبدیل شود . ساعت ها وقت صرف کند تا به پدرش کمک کند که سر عقل بیاید .


7- آخرین شیوه ناصحیح و ناخوشایند برخورد با یک اختلال وابسته به مواد، هدر دادن منابع اقتصادی خانواده است . در اینجا علاوه بر ماده ی مورد نظر ، منابع مالی خانواده نیز در معرض استفاده نابجا یا سوء استفاده قرار می گیرد. همه اعضای خانواده به خاطر بی پولی و ناتوانی در تهیه ضروریات زندگی رنج برده و از لحاظ جسمی و روانی ضربه می بینند .

منبع: خانواده درمانی اثر ساموئل گلادینگ ترجمه دکتر عزیزالله تاجیک اسمعیلی و دکتر محسن رسولی

 

لاله دستوری – کارشناس ارشد روانشناسی بالینی

ارتباط با ما

  • آدرس : تهران-محله جیحون-خیابان شهید حمید بهنود-کوچه شهید محسن شیربانی-پلاک 25-طبقه 3
  • کدپستی: 1344984684
  • ایمیل : selfhelpir@gmail.com
  • تلفن همراه : 09124306822
  • تلفن ثابت : 02166661876
logo-samandehi